Ngày càng nhiều người trẻ mắc tăng huyết áp nhưng không được phát hiện do bệnh thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng. Nếu không được chẩn đoán và kiểm soát sớm, tăng huyết áp có thể làm gia tăng nguy cơ đột quỵ, bệnh tim mạch, suy tim và bệnh thận ngay từ độ tuổi trung niên.
Chân thành cảm ơn Quý báo Thanh Niên đã đăng tải thông tin sức khỏe hữu ích tới bạn đọc.
- Theo tổ chức Y tế Thế giới WHO, tăng huyết áp là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, ảnh hưởng đến khoảng 1,4 tỷ người trưởng thành từ 30 đến 79 tuổi trên toàn thế giới. (1)
- Theo Heart Research UK, Tại Anh ước tính 30% người trưởng thành bị tăng huyết áp, trong đó khoảng 50% không biết hoặc không được điều trị. Tăng huyết áp kéo theo nguy cơ mắc các bệnh lý khác: tăng huyết áp là nguyên nhân gây ra hơn 50% số ca đột quỵ và bệnh tim mạch ở Anh, cũng như là yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch, bệnh thận và tổn thương mạch máu. (2)
Phần lớn tập trung vào chẩn đoán và phòng ngừa tăng huyết áp hướng đến những người lớn tuổi ở độ tuổi trung niên và cao tuổi, chủ yếu vì lão hóa là một yếu tố nguy cơ đáng kể dẫn đến tình trạng này. Tuy nhiên, bên cạnh lão hóa, béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh và thiếu vận động cũng là những yếu tố nguy cơ đáng kể.
Vấn đề là gì? Trong thế giới hiện đại, giới trẻ ngày càng có lối sống ít vận động và không lành mạnh, dẫn đến sự gia tăng tỷ lệ béo phì và các vấn đề sức khỏe như huyết áp cao, thường không được phát hiện. Thêm vào đó, các thói quen sinh hoạt được hình thành từ thời thơ ấu thường được duy trì đến tuổi thiếu niên, và những hành vi liên quan đến kết quả sức khỏe kém khó có thể thay đổi.
Về huyết áp? Huyết áp cao ở tuổi thiếu niên có liên quan đến nguy cơ tử vong sớm cao hơn. Theo nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị Khoa học về Tăng huyết áp của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ năm 2025 và cũng được công bố trên tạp chí JAMA người trẻ có huyết áp cao có nhiều khả năng tử vong sớm do bệnh tim mạch vào giữa độ tuổi 50.
Tăng huyết áp và số lượng người trẻ tuổi chưa được chẩn đoán ngày càng tăng
Bạn được chẩn đoán tăng huyết áp nếu chỉ số đo được ≥ 140/90mmHg khi được kiểm tra tại trung tâm y tế hoặc > 135/85 khi đo tại nhà.
Hai số huyết áp này có ý nghĩa khác nhau:
- Số trên là huyết áp tâm thu: áp lực tác động lên thành mạch máu khi tim co bóp.
- Số dưới là huyết áp tâm trương: áp lực tác động lên thành mạch máu khi tim nghỉ ngơi và đang bơm máu.
Huyết áp tâm thu cho thấy tim phải làm việc vất vả như thế nào để bơm máu đi khắp cơ thể. Áp lực cao hơn gây thêm áp lực lên động mạch và tim, dẫn đến đột quỵ, bệnh tim mạch và các vấn đề sức khỏe khác.
Tăng huyết áp ở thanh thiếu niên vẫn còn tương đối hiếm gặp, với tỷ lệ mắc và chẩn đoán liên quan đến độ tuổi: 9% người ở độ tuổi 16 đến 44 được chẩn đoán mắc bệnh, so với 60% người từ 65 tuổi trở lên.
Tuy nhiên, dù một bệnh hiếm gặp hơn ở thanh thiếu niên không có nghĩa là không có rủi ro, hoặc nếu mắc bệnh thì an toàn hơn. Thực tế, rủi ro sức khỏe ở người trẻ bị tăng huyết áp tương tự như ở người lớn, bao gồm nguy cơ đột quỵ, bệnh tim mạch, suy tim và bệnh thận cao hơn.
Tại sao huyết áp cao ở người trẻ tuổi lại nguy hiểm?
Như đã đề cập ở trên, tăng huyết áp ở người trẻ có thể dẫn đến tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như đột quỵ và bệnh tim, nguyên nhân tương tự như ở người lớn: do lối sống hoặc do di truyền và các bệnh lý tiềm ẩn.
Các vấn đề về lối sống có thể gây tăng huyết áp ở người trẻ bao gồm thừa cân hoặc béo phì, tiền sử gia đình, tiểu đường hoặc ăn quá nhiều muối. Tăng huyết áp ở người trẻ cũng có thể là dấu hiệu của các bệnh lý tiềm ẩn như bệnh thận mạn tính, bệnh thận đa nang, các vấn đề tim mạch, cùng nhiều bệnh khác…
Nếu tăng huyết áp do các bệnh lý tiềm ẩn có thể không thể tránh khỏi, thì tăng huyết áp do các yếu tố lối sống phần lớn có thể phòng tránh được, và tiến triển của tăng huyết áp ở người trẻ ảnh hưởng đáng kể đến kết quả sức khỏe trong cuộc sống sau này.
- Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Hypertension cho rằng "Tăng huyết áp ở người trẻ có liên quan đến những bất thường tim mạch và não và làm tăng khả năng mắc các biến cố tim mạch ở tuổi trung niên". Tuy nhiên, tỷ lệ chẩn đoán thấp và điều trị thường bị trì hoãn ở người trẻ tuổi.
- Thực tế, nghiên cứu tại Đại học Northwestern, được công bố trên tạp chí JAMA, đã chỉ ra rằng "người trưởng thành bị tăng huyết áp trước 40 tuổi có nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ và các biến cố tim mạch khác cao hơn đáng kể sau này trong cuộc đời, so với những người duy trì mức huyết áp bình thường".
Nhóm nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người trẻ có huyết áp tăng nhẹ trước 40 tuổi có nguy cơ mắc các biến cố tim mạch tăng 67% trong thời gian nghiên cứu 19 năm, và những người bị tăng huyết áp lâm sàng có nguy cơ mắc các biến cố tim mạch bất lợi tăng gấp hai đến ba lần trong cùng thời gian nghiên cứu.
Khoảng cách trong chẩn đoán?
Tuy đã có nhiều nghiên cứu về hậu quả của tăng huyết áp ở người trẻ nhưng thái độ của người trẻ đối với huyết áp lại ít được chú ý hơn. Một nghiên cứu khảo sát nhận thức, hiểu biết và quan điểm của người trẻ tại Anh về những rủi ro liên quan đến tăng huyết áp ghi nhận: Người trẻ ít đo huyết áp hoặc không quan tâm đến ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe gây tăng nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng: 39% người trẻ từ 16 đến 24 tuổi cho rằng có những triệu chứng rõ ràng và họ có thể “cảm nhận” được khi huyết áp cao.
Do đó, chúng tôi nhận thấy cần khuyến khích mọi người đặc biệt là người trẻ theo dõi huyết áp thường xuyên để bảo vệ sức khỏe tim mạch tốt hơn.
Các việc cần làm?
Tăng huyết áp không phân biệt đối tượng và ảnh hưởng đến hầu hết mọi lứa tuổi, kể cả người trẻ. Người trẻ ít coi tăng huyết áp là vấn đề và ít kiểm tra huyết áp thường xuyên – và điều đó có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sau này.
Thay đổi lối sống
Ngoài việc theo dõi huyết áp thường xuyên, việc áp dụng lối sống lành mạnh là rất quan trọng để giúp ngăn ngừa tăng huyết áp về lâu dài.
Muối chủ động tránh muối hoặc các thực phẩm quá mặn
Các khuyến cáo ghi nhận lượng muối tiêu thụ (cụ thể là natri clorua) nên được hạn chế ở mức 6gr mỗi ngày, khoảng một thìa cà phê. Bên cạnh việc ngừng thêm muối trực tiếp vào thức ăn, những chiến lược sau đây cũng có thể giúp ích:
- Khi đi mua sắm, hãy đọc nhãn thực phẩm để xác định hàm lượng muối và nhớ xem khẩu phần ăn!
- Tránh thực phẩm chế biến sẵn vì chúng chứa rất nhiều muối.
- Kiểm soát lượng muối trong thức ăn bằng cách tự nấu ăn nhiều hơn thay vì ăn ngoài nhà hàng hoặc mua đồ ăn mang về.
- Giảm huyết áp cao lên đến 11 mmHg bằng cách ăn chế độ ăn giàu chất xơ, ít chất béo bão hòa, ít cholesterol, bao gồm ngũ cốc nguyên hạt, trái cây và rau quả.
Tập thể dục: hãy tập thể dục nhiều hơn
- Theo NHS khuyến khích nên tập thể dục nhịp điệu vừa phải 150 phút mỗi tuần (chia đều trong 5 đến 7 ngày) như đạp xe hoặc đi bộ nhanh.
Hút thuốc và rượu bia
- Ngừng thuốc lá và chỉ uống rượu bia ở mức độ vừa phải, nghĩa là tối đa một ly mỗi ngày đối với phụ nữ hoặc hai ly mỗi ngày đối với nam giới. Tuy nhiên, bạn hãy lưu ý đến lượng và loại đồ uống! Một ly tiêu chuẩn có thể khác nhau tùy thuộc vào nồng độ cồn, vì vậy hãy nhớ kiểm tra đơn vị đo.
Theo dõi thường xuyên huyết áp
- Mọi người, kể cả người trẻ tuổi, nên chủ động chăm sóc sức khỏe huyết áp bằng cách theo dõi thường xuyên, đặc biệt là những người có tiền sử gia đình bị tăng huyết áp. Đối với nhiều người, huyết áp cao không có triệu chứng do đó tăng huyết áp có thể không được chẩn đoán trong nhiều năm.
Tăng huyết áp là "kẻ giết người thầm lặng" có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, kể cả người trẻ. Chủ động đo huyết áp định kỳ, duy trì lối sống lành mạnh, giảm muối, tăng cường vận động, hạn chế thuốc lá và rượu bia là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để phát hiện sớm và phòng ngừa các biến chứng tim mạch nguy hiểm trong tương lai.
BS.CKII Phạm Trần Xuân Hồng hiện là Trưởng Khoa Nội Tim Mạch 5 - Phục hồi chức năng tim mạch - Bệnh viện Tim Tâm Đức và là chuyên gia trong lĩnh vực: phục hồi chức năng tim mạch, bệnh van tim, suy tim, mạch vành, siêu âm tim, siêu âm mạch.
Khoa Phục Hồi Chức Năng Tim Mạch - Nội tim mạch V - Bệnh viện Tim Tâm Đức, thành lập từ năm 2011 hướng đến việc chăm sóc toàn diện cho các bệnh nhân trong nhiều trường hợp:
- Trước và sau phẫu thuật tim hở
- Sau hội chứng mạch vành cấp: nhồi máu cơ tim
- Sau can thiệp mạch vành qua da
- Bệnh động mạch vành ổn định
- Suy tim
- Bệnh lý chuyển hóa: tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì
- Hội chứng ngưng thở khi ngủ
Với đội ngũ y bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên được đào tạo chuyên sâu cả trong và ngoài nước kết hợp cùng Phòng Tập Vật Lý Trị Liệu trang bị đầy đủ máy móc hiện đại, Khoa Phục Hồi Chức Năng Tim Mạch cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe chuyên sâu trong môi trường an toàn, chuyên nghiệp, giúp bệnh nhân tim mạch hồi phục nhanh chóng, hiệu quả; giúp thay đổi lối sống và cải thiện sức khỏe, từ đó sớm quay trở lại cuộc sống thường nhật.
Bệnh viện chuyên khoa tim mạch · Từ 2006
Bệnh viện Tim Tâm Đức
Chất lượng Thế giới · Vì Trái tim Việt Nam
