Đột quỵ có thể gây mất khả năng đi lại, nói chuyện hay tự sinh hoạt chỉ trong phút chốc. Phục hồi chức năng đúng cách sẽ là “cứu cánh” cho người bệnh. Hãy bắt đầu sớm, kiên trì và chọn đúng phương pháp sẽ giúp bệnh nhân vượt qua di chứng, lấy lại sự độc lập.
Bài viết được chia sẻ bởi BS.CKII Phạm Trần Xuân Hồng, Trưởng Khoa Phục Hồi Chức Năng Tim Mạch, Bệnh viện Tim Tâm Đức.
Chân thành cảm ơn Báo Tuổi Trẻ đã chia sẻ thông tin hữu ích tới cộng đồng.
Phục hồi chức năng sau đột quỵ là gì?
Phục hồi chức năng sau đột quỵ là một chương trình gồm nhiều liệu pháp khác nhau được thiết kế nhằm giúp bệnh nhân học lại các kỹ năng đã mất sau đột quỵ.
Các phương pháp phục hồi chức năng phụ thuộc vào phần não bị ảnh hưởng bởi đột quỵ. Phục hồi chức năng giúp cải thiện khả năng vận động, nói và các kỹ năng sinh hoạt hằng ngày. Từ đó giúp bệnh nhân lấy lại sự độc lập và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Đột quỵ gây ra nhiều biến chứng và mức độ phục hồi của mỗi bệnh nhân sau đó cũng khác nhau. Các nghiên cứu ghi nhận rằng bệnh nhân tham gia chương trình phục hồi chức năng đột quỵ tập trung có kết quả tốt hơn so với những bệnh nhân không tham gia chương trình.
Do đó, phục hồi chức năng đột quỵ được khuyến cáo cho tất cả những bệnh nhân đột quỵ.
Phục hồi chức năng sau đột quỵ liên quan đến những vấn đề gì?
5 loại khuyết tật chính do đột quỵ gây ra
- Tình trạng liệt, vấn đề kiểm soát chuyển động: đi bộ, giữ thăng bằng, nuốt
- Rối loạn cảm giác
- Khó sử dụng hoặc hiểu ngôn ngữ
- Các vấn đề về suy nghĩ và trí nhớ
- Rối loạn cảm xúc
Có nhiều cách tiếp cận để giúp bệnh nhân phục hồi sau đột quỵ. Nhìn chung, phục hồi chức năng tập trung vào các hành động cụ thể và lặp đi lặp lại. Kế hoạch phục hồi chức năng phụ thuộc các bộ phận cơ thể hoặc khả năng bị ảnh hưởng sau đột quỵ.
Các hoạt động thể chất bao gồm
- Bài tập kỹ năng vận động. Các bài tập giúp cải thiện sức mạnh và khả năng phối hợp cơ bắp.
- Rèn luyện khả năng vận động. Bệnh nhân học cách sử dụng các thiết bị hỗ trợ như xe tập đi, gậy hoặc xe lăn.
- Liệu pháp gây ra sự hạn chế. Một chi không bị ảnh hưởng sẽ được hạn chế để tập luyện chi bị ảnh hưởng.
- Liệu pháp phạm vi chuyển động. Một số bài tập giúp làm giảm căng cơ và cải thiện khả năng vận động.
Các hoạt động nhận thức và cảm xúc bao gồm
- Liệu pháp điều trị các triệu chứng nhận thức. Giúp cải thiện trí nhớ, khả năng xử lý và giải quyết vấn đề.
- Liệu pháp hỗ trợ giao tiếp. Giúp lấy lại khả năng nói, nghe và hiểu.
- Đánh giá và điều trị tâm lý. Giúp kiểm soát cảm xúc và hỗ trợ tinh thần cho bệnh nhân.
Khi nào nên bắt đầu
Bệnh nhân bắt đầu phục hồi chức năng sau đột quỵ càng sớm càng có lợi vì khả năng lấy lại các kỹ năng đã mất càng cao.
Phục hồi chức năng sau đột quỵ thường bắt đầu sớm nhất là 24–48 giờ sau khi bệnh nhân bị đột quỵ và ngay khi bệnh nhân đang điều trị nội trú.
Phục hồi chức năng kéo dài bao lâu
Thời gian phục hồi phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của đột quỵ và các biến chứng liên quan.
Một số người có thể hồi phục nhanh chóng. Tuy nhiên phần lớn bệnh nhân cần phục hồi chức năng dài hạn trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Kế hoạch phục hồi sẽ thay đổi theo tiến triển của bệnh nhân khi họ dần học lại các kỹ năng.
Phục hồi chức năng sau đột quỵ diễn ra ở đâu
Bệnh nhân có thể bắt đầu phục hồi chức năng ngay khi còn đang điều trị tại bệnh viện.
Trước khi xuất viện, bệnh nhân và gia đình sẽ làm việc với nhân viên y tế để lựa chọn môi trường phục hồi phù hợp nhất.
Những ai tham gia vào nhóm phục hồi chức năng
- Bác sĩ. Hướng dẫn điều trị và phòng ngừa biến chứng.
- Kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Giúp bệnh nhân học lại các kỹ năng vận động.
- Chuyên gia ngôn ngữ trị liệu. Hỗ trợ cải thiện khả năng giao tiếp và nuốt.
- Chuyên gia tâm lý. Giúp giải quyết các vấn đề về cảm xúc và tinh thần.
Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phục hồi
- Mức độ nghiêm trọng của cơn đột quỵ
- Động lực và tâm trạng của bệnh nhân
- Sự hỗ trợ của gia đình và xã hội
- Thời điểm bắt đầu phục hồi chức năng và chất lượng của chương trình điều trị
Tỷ lệ phục hồi thường cao nhất trong những tuần và tháng đầu sau đột quỵ. Tuy nhiên, hiệu quả vẫn có thể cải thiện ngay cả sau 12–18 tháng.
Các thành phần điều trị chung cho chương trình phục hồi
- Điều trị bệnh nền và phòng ngừa biến chứng
- Cải thiện chức năng và giảm khuyết tật
- Cung cấp thiết bị hỗ trợ và hướng dẫn thay đổi lối sống
Phục hồi chức năng sau đột quỵ là một hành trình dài cần sự phối hợp giữa bệnh nhân, gia đình và đội ngũ chuyên gia. Bắt đầu sớm và duy trì luyện tập sẽ giúp người bệnh từng bước lấy lại khả năng vận động và chất lượng cuộc sống.
Khoa Phục Hồi Chức Năng Tim Mạch
BS.CKII Phạm Trần Xuân Hồng hiện là Trưởng Khoa Nội Tim Mạch 5 - Phục hồi chức năng tim mạch - Bệnh viện Tim Tâm Đức.
Khoa Phục Hồi Chức Năng Tim Mạch được thành lập từ năm 2011, chuyên chăm sóc và phục hồi sức khỏe cho bệnh nhân tim mạch trước và sau điều trị.
- Trước và sau phẫu thuật tim hở
- Sau hội chứng mạch vành cấp
- Sau can thiệp mạch vành qua da
- Bệnh động mạch vành ổn định
- Suy tim
- Tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì
- Hội chứng ngưng thở khi ngủ
Khoa có đội ngũ chuyên gia, điều dưỡng và kỹ thuật viên được đào tạo chuyên sâu cùng hệ thống thiết bị hiện đại, giúp bệnh nhân phục hồi hiệu quả và quay trở lại cuộc sống thường ngày.
