Mùa nóng, nhiều người có thói quen dùng các loại canh, nước mát hoặc thức uống thảo mộc với suy nghĩ ‘càng uống nhiều càng giải nhiệt tốt’. Dưới góc độ y khoa, điều này có thật sự tốt cho sức khỏe?
Bác sĩ chuyên khoa 2 Lâm Mỹ Dung, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Tim Tâm Đức (TP.HCM), cho biết trong thực tế, không hiếm những trường hợp huyết áp dao động liên quan đến chế độ ăn uống và việc sử dụng các loại nước giải nhiệt không phù hợp với thể trạng. Giải nhiệt trong mùa hè là nhu cầu cần thiết, nhưng cần thực hiện đúng cách để tránh vô tình ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
Cảm ơn Quý báo Thanh Niên đã chia sẻ thông tin hữu ích tới bạn đọc.
Câu hỏi 1: Bác sĩ có từng tiếp nhận ca bệnh tim mạch nào bị “nhảy số” huyết áp thất thường do lạm dụng canh chua, nước mát giải nhiệt mùa nóng chưa?
Trong thực tế, không hiếm gặp những trường hợp huyết áp dao động liên quan đến chế độ ăn uống và việc sử dụng các loại nước giải nhiệt không phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Nhiều người có thói quen dùng các loại canh, nước mát hoặc thức uống thảo mộc với suy nghĩ “càng uống nhiều càng tốt”.
Tuy nhiên:
- Nếu các món canh được nêm nếm quá đậm đà, sử dụng nhiều muối hoặc hạt nêm, huyết áp có thể tăng cao hơn ở những người vốn mắc tăng huyết áp hoặc có bệnh lý tim mạch.
- Ngược lại, nước mát thường được làm từ thảo mộc, thường thêm đường hoặc đường phèn để tăng vị ngọt, đồng thời có tác dụng lợi tiểu. Khi sử dụng với lượng lớn, đặc biệt ở người đang dùng thuốc điều trị tăng huyết áp, có thể khiến huyết áp hạ quá mức, gây chóng mặt, choáng váng.
- Mức độ ảnh hưởng của các loại canh và nước mát này khác nhau tùy theo tuổi tác, tình trạng sức khỏe, bệnh lý nền và loại thuốc người bệnh đang sử dụng.
Vì vậy, không nên xem các loại canh hay nước mát là thực phẩm hoàn toàn vô hại chỉ vì chúng có nguồn gốc tự nhiên.
XEM THÊM
Câu hỏi 2: Việc nêm đậm đà hoặc uống nước mát thay nước lọc cả ngày mùa nắng nóng ảnh hưởng tới người bệnh mạn tính ra sao?
Các món canh rau, canh chua hoặc nước mát thường được chế biến từ rau củ, thảo mộc như hẹ, đỗ đen, râu ngô, mã đề… Nhìn chung, các loại rau củ và thảo mộc này có những đặc điểm:
- Ít năng lượng, ít calo (ngoại trừ nhóm đậu như đậu đỏ, đậu đen, đậu nành… do có chứa đạm thực vật).
- Chứa nhiều chất khoáng, chất xơ và vitamin.
→ Đây là những đặc điểm có lợi cho sức khỏe nếu được sử dụng hợp lý. Tuy nhiên, không nên lạm dụng các loại nước mát, nước sâm hoặc dùng chúng để thay thế nước uống hằng ngày.
Một số điểm cần lưu ý
- Lượng nước trung bình một người trưởng thành thông thường cần bổ sung khoảng 2 lít mỗi ngày.
- Các loại nước mát, nước sâm chỉ nên sử dụng khoảng 300 – 500 ml/ngày tuỳ thành phần các loại thảo mộc, cách chế biến và tình trạng sức khỏe của người dùng
- Nước dừa khi thêm một ít muối ăn (Nacl) sẽ có thành phần tương tự như nước điện giải, thường được sử dụng trong các trường hợp tập luyện thể thao hoặc bệnh lý nôn ói, tiêu chảy gây mất nước.
- Nước sâm từ các loại thảo mộc như mía lau, rễ tranh, mã đề… thường được nấu cùng đường hoặc đường phèn nên có vị ngọt; bản thân các thành phần thảo mộc (mía lau…) cũng có độ ngọt nên sẽ có tác dụng lợi tiểu. Đối với người mắc tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, việc sử dụng nhiều có thể gây hạ huyết áp hoặc làm tăng đường huyết, tùy theo tình trạng sức khỏe của từng người.
- Đối với các món canh, thành phần nguyên liệu và cách nêm nếm có thể ảnh hưởng đến huyết áp và bệnh lý tim mạch. Ví dụ canh hẹ, dù hàm lượng dinh dưỡng trong hẹ không cao (100 g hẹ chỉ chứa khoảng 2,5 g protein; 0,9 kcal/1 muỗng canh), nhưng lại có hàm lượng vitamin K khá cao (63,3 mcg). Đối với những bệnh nhân tim mạch đang điều trị bằng thuốc chống đông kháng vitamin K (như Sintrom, Coumadin), việc tiêu thụ nhóm thực phẩm giàu vitamin K có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và làm thay đổi tác dụng chống đông của thuốc.
Do đó, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc món ăn hay thức uống đó có “lành” hay không, mà còn phụ thuộc vào cách chế biến, liều lượng sử dụng và sự phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người.
Câu hỏi 3: Nếu muốn vừa giải nhiệt vừa bảo vệ tim mạch và huyết áp, bác sĩ khuyến nghị người dân nên lựa chọn và chế biến các món canh mùa hè theo nguyên tắc nào?
- Nguyên tắc quan trọng nhất là ăn uống cân bằng và phù hợp với tình trạng sức khỏe của mỗi người.
- Người dân nên ưu tiên các món canh lựa chọn từ rau củ, thảo mộc tươi, biết rõ nguồn gốc; hạn chế nêm quá nhiều muối, nước mắm hoặc các loại gia vị chứa nhiều natri. Theo khuyến cáo, tổng lượng muối tiêu thụ mỗi ngày nên dưới 5 g, tương đương khoảng một muỗng cà phê.
- Các loại nước mát có thể được sử dụng với lượng vừa phải, luân phiên đa dạng giữa các loại thảo mộc và không thay thế hoàn toàn nước lọc. Tổng lượng nước uống mỗi ngày cần được điều chỉnh dựa trên độ tuổi, mức độ hoạt động thể lực và tình trạng bệnh lý của từng người.
- Đối với các sản phẩm nước giải khát hoặc nước mát chế biến sẵn, người tiêu dùng nên đọc kỹ thành phần dinh dưỡng, đặc biệt lưu ý hàm lượng đường, muối, khoáng chất và các thành phần có thể ảnh hưởng đến thuốc điều trị.
- Đối với người mắc tăng huyết áp, suy tim hoặc các bệnh tim mạch mạn tính, cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về lượng nước và lượng muối được phép sử dụng hằng ngày.
Giải nhiệt trong mùa hè là nhu cầu cần thiết, nhưng cần thực hiện đúng cách để tránh vô tình ảnh hưởng đến quá trình điều trị bệnh.
KIẾN THỨC DINH DƯỠNG BỔ ÍCH
Kiểm soát lượng muối (Natri) Việc hạn chế muối là yếu tố quan trọng để kiểm soát huyết áp và bệnh suy tim. - Bệnh nhân tăng huyết áp & suy tim giai đoạn 1, 2: Tối đa < 5 g muối/ngày (tương đương dưới 2 g natri/ngày).
- Bệnh nhân suy tim giai đoạn 3: Tối đa < 4 g muối/ngày.
- Bệnh nhân Suy tim giai đoạn 4: Chỉ từ 2 - 3g muối/ngày, thậm chí phải ăn nhạt tuyệt đối theo khuyến nghị của bác sĩ nếu không bị rối loạn điện giải.
- Mẹo áp dụng thực tế: 1 muỗng cà phê muối (5 g) tương đương với 1,5 muỗng bột canh (8 g), hoặc 2 muỗng hạt nêm (11 g), hoặc 2,5 muỗng ăn cơm nước mắm (25 g), hoặc 3 muỗng cà phê bột ngọt (15 g).
|
Kiểm soát lượng nước Với người bệnh suy tim, "uống nước đúng cách" quan trọng không kém việc dùng thuốc. - Đối với bệnh nhân suy tim, tim bơm máu kém hiệu quả dẫn đến ứ dịch. Tổng lượng dịch trong 1 ngày chỉ nên dao động từ 1,5 – 2 lít (bao gồm nước lọc, nước ép, nước canh, súp, cháo, sữa và cả dịch truyền). Người bệnh nên chia nhỏ lượng nước và uống từ từ trong ngày.
- Với bệnh nhân suy tim giai đoạn 3, 4 có triệu chứng phù, lượng nước uống cần tính toán chặt chẽ theo công thức: Lượng nước tiểu 24h ngày hôm trước + Dịch mất bất thường (do sốt, ói, tiêu chảy…) + Dịch mất không nhận biết (300-500ml tùy theo mùa).
|
BS.CKII Lâm Mỹ Dung hiện là Trưởng khoa Dinh dưỡng - Bệnh viện Tim Tâm Đức, thành viên Hội Nhi khoa TP.HCM và Hội Dinh dưỡng TP.HCM.
Bác sĩ tốt nghiệp Bác sĩ đa khoa hệ Nội Nhi Nhiễm (1984 – 1990), CKI Nhi năm 1995 và CKII Nhi năm 2004 tại Đại học Y Dược TP.HCM. Năm 2022, bác sĩ hoàn thành chứng chỉ dinh dưỡng lâm sàng 6 tháng tại Đại học Y Dược TP.HCM.
Với hơn 30 năm kinh nghiệm, bác sĩ chuyên khám và điều trị các bệnh lý nội nhi tổng quát, y học gia đình và dinh dưỡng.
Bệnh viện chuyên khoa tim mạch · Từ 2006
Bệnh viện Tim Tâm Đức
Chất lượng Thế giới · Vì Trái tim Việt Nam
