Tai biến mạch máu não (TBMMN) hay “Tai biến” là tình trạng y tế khẩn cấp và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên toàn cầu. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.
Vậy làm sao để nhận biết sớm và phòng ngừa nguy cơ này? Bài viết của
BS. CKI. Trần Thị Kim Thanh
, Trưởng khoa Nội Tim mạch IV – Khoa Tim mạch Chuyển hóa, Bệnh viện Tim Tâm Đức giải đáp chi tiết.
Tai biến mạch máu não là gì?
Tai biến hay Đột quỵ là tình trạng một phần não bị tổn thương do tổn thương mạch máu não.
Tai biến mạch máu não có thể xảy ra khi
- Nhồi máu não: Động mạch não bị tắc nghẽn làm một phần não bị thiếu máu nuôi kéo dài.
- Xuất huyết não: Động mạch não bị vỡ khiến máu tràn ra xung quanh hoặc bên trong não.
Nguyên nhân của tai biến
-
Nhồi máu não: nguyên nhân do mảng xơ vữa tại các mạch máu não hoặc do rung nhĩ trong bệnh van tim tạo huyết khối di chuyển gây tắc mạch máu não.
-
Xuất huyết não: nguyên nhân do mạch máu não vỡ trong cơn tăng huyết áp không kiểm soát hoặc do vỡ dị dạng mạch máu não.
Hậu quả của tai biến
Theo bác sĩ Kim Thanh, hậu quả của tai biến phụ thuộc nhiều yếu tố như:
- Loại tai biến: nhồi máu não hoặc xuất huyết não
- Vị trí và độ lớn của vùng não bị tổn thương
- Thời gian phát hiện và điều trị
Bệnh nhân nhồi máu cơ tim ở người trẻ tuổi, chú ý các dấu hiệu sau
Những dấu hiệu của tai biến mạch máu não
Triệu chứng của tai biến thường xuất hiện đột ngột với các dấu hiệu sau:
- Cân bằng: bệnh nhân có thể đứng hoặc đi bình thường không?
- Mắt: thị lực có bị thay đổi hoặc nhìn mờ không?
- Mặt: mặt có bị méo hoặc mất cân đối không?
- Tay: có yếu hoặc tê một hoặc hai tay không?
- Nói: bệnh nhân có nói khó hoặc nói không rõ không?
- Thời gian: nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu trên cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế ngay lập tức.
CẦN BIẾT:
Nhận biết các dấu hiệu, triệu chứng và ứng phó Nhồi máu cơ tim và Đột quỵ
Điều trị tai biến như thế nào?
Điều trị phụ thuộc vào loại tai biến mà bệnh nhân mắc phải.
Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ làm các xét nghiệm để xác định bệnh nhân có tai biến hay không và nếu có thì thuộc loại nào. Các xét nghiệm thường gồm chụp CT hoặc MRI não, siêu âm tim và siêu âm mạch máu.
Điều trị nhồi máu não
- Tái thông mạch máu giúp bệnh nhân phục hồi
- Sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc ngăn cục máu đông để tránh tái phát
Điều trị xuất huyết não
- Điều trị giảm tổn thương não do máu chèn ép
- Ngưng hoặc giảm các thuốc gây chảy máu
- Phẫu thuật hoặc can thiệp mạch máu khi cần thiết
Làm thế nào phòng ngừa tai biến?
Hầu hết các trường hợp tai biến có thể phòng ngừa bằng cách kiểm soát tốt các bệnh lý nền và duy trì lối sống lành mạnh.
Nếu bạn có bệnh tim mạch hoặc rối loạn chuyển hóa
Dùng đúng và đủ thuốc được kê
- Thuốc điều trị tăng huyết áp
- Thuốc điều trị rối loạn mỡ máu (statin)
- Thuốc chống đông hoặc aspirin
- Thuốc kiểm soát đường huyết
Thay đổi lối sống
- Ngưng hút thuốc lá
- Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày
- Giảm cân nếu thừa cân
- Ăn nhiều rau, trái cây và sữa ít béo
- Giảm muối trong khẩu phần ăn
- Hạn chế rượu bia
Nếu bạn từng có cơn thoáng thiếu máu não
Bạn nên khám chuyên khoa tim mạch và thần kinh để tầm soát các nguyên nhân có thể gây tai biến.
Điều trị sau tai biến
Một số bệnh nhân có thể hồi phục nhanh sau tai biến, nhưng nhiều trường hợp mất chức năng quan trọng như nói chuyện, tự ăn hoặc bị liệt nửa người.
Sau tai biến, bệnh nhân cũng có thể gặp các biến chứng như hình thành cục máu đông ở chân, bệnh tim mạch, loét dạ dày hoặc viêm phổi. Bác sĩ sẽ theo dõi và điều trị các vấn đề này nếu xảy ra.
Cơn thoáng thiếu máu não là gì?
Cơn thoáng thiếu máu não là tình trạng tắc mạch máu não tạm thời nhưng không gây tổn thương não kéo dài. Mạch máu có thể tự tái lưu thông hoặc cục máu đông tự di chuyển đi nơi khác.
Triệu chứng của cơn thoáng thiếu máu não giống với tai biến nhưng chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn và hồi phục nhanh.
Mặc dù không để lại tổn thương lâu dài nhưng cơn thoáng thiếu máu não rất nguy hiểm vì làm tăng nguy cơ đột quỵ trong tương lai.
Cần ghi nhớ về tai biến
Tai biến mạch máu não không chỉ là thách thức y khoa mà còn là gánh nặng cho người bệnh và gia đình. Mỗi phút trôi qua mà không được can thiệp, não bộ sẽ chịu tổn thương nghiêm trọng hơn.
Nhận diện sớm triệu chứng, tuân thủ điều trị và duy trì lối sống lành mạnh là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ tái phát và nâng cao chất lượng cuộc sống sau đột quỵ.
Tai biến có thể để lại nhiều di chứng nặng nề nhưng nhiều trường hợp vẫn có thể phòng ngừa được nếu chủ động chăm sóc sức khỏe và thăm khám khi có dấu hiệu bất thường.
BS.CKI. Trần Thị Kim Thanh hiện là Trưởng khoa Nội Tim mạch IV - Khoa Tim mạch Chuyển hoá - Bệnh viện Tim Tâm Đức.
Bác sĩ có nhiều năm kinh nghiệm trong điều trị các bệnh tim mạch và nội tiết, đặc biệt chuyên sâu về siêu âm tim và phục hồi chức năng tim mạch.
Khoa Nội Tim mạch IV - Khoa Tim mạch Chuyển hoá - Bệnh viện Tim Tâm Đức quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trong điều trị các bệnh tim mạch liên quan đến rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và béo phì.
Khoa cũng chuyên sâu điều trị các bệnh cơ tim như cơ tim phì đại, cơ tim giãn và cơ tim hạn chế, đồng thời xây dựng mô hình chăm sóc toàn diện cho bệnh cơ tim di truyền nhằm nâng cao hiệu quả điều trị lâu dài.
