CƯỜNG TUYẾN CẬN GIÁP

(Hyperparathyroidism)

BS Trần Hữu Hà

Cường tuyến cận giáp là gì?

Ở cổ có 4 tuyến tương tự nhau, mỗi tuyến có kích thước bằng hạt gạo, gọi là tuyến cận giáp. Chúng sản xuất hormone tuyến cận giáp, giúp duy trì sự cân bằng thích hợp của canxi trong máu và trong các mô. Nhưng nếu dù chỉ một trong những tuyến này sản xuất quá nhiều hormone, sẽ gây tình trạng cường tuyến cận giáp, làm tăng lượng canxi trong cơ thể.

Hormone tuyến cận giáp có 3 cách làm tăng lượng canxi trong cơ thể của bạn: lấy canxi từ xương, tăng hấp thu từ đường tiêu hóa, hoặc giảm đào thải từ đường tiết niệu.

Có hai loại cường tuyến cận giáp:

• Cường tuyến cận giáp tiên phát: một hoặc nhiều tuyến cận giáp sản xuất dư thừa hormone làm tăng cao canxi trong máu.
• Cường tuyến cận giáp thứ phát: là kết quả của một số bệnh khác (ví dụ suy thận) làm giảm mức canxi trong máu, khiến cơ thể tăng sản xuất hormone tuyến cận giáp để duy trì cân bằng.

Triệu chứng của cường tuyến cận giáp

Nếu bạn bị cường cận giáp nguyên phát, rất có thể bạn không có triệu chứng. Nếu có, chúng thường không nghiêm trọng.

• Cơ bắp cảm thấy yếu hơn bình thường
• Mệt mỏi và muốn ngủ nhiều hơn
• Đau khớp và xương
• Phiền muộn

Nếu tình trạng nặng hơn và mức canxi tăng cao, các triệu chứng có thể bao gồm:

• Bị táo bón
• Buồn nôn hoặc nôn
• Không cảm thấy đói
• Cảm thấy bối rối hoặc hay quên
• Khát nước nhiều hơn
• Đi tiểu thường xuyên hơn
• Đau một bên bụng dưới (do sỏi thận)

Nguyên nhân

Cường tuyến cận giáp nguyên phát có thể xảy ra do:

• Một khối u lành tính ở một trong các tuyến cận giáp (chiếm đa số trường hợp)
• Hai hoặc nhiều tuyến cận giáp hoạt động quá mức và sản xuất quá nhiều hormone
• Ung thư tuyến cận giáp (rất hiếm)

Cường tuyến cận giáp thứ phát có thể xảy ra nếu:

• Cơ thể không có đủ canxi trong máu do nhiều nguyên nhân khác nhau
• Thiếu vitamin D nghiêm trọng khiến cơ thể không hấp thu được canxi
• Suy thận mãn tính

Chuẩn đoán cường tuyến cận giáp

Bác sĩ sẽ chẩn đoán dựa trên các xét nghiệm máu. Nếu kết quả cho thấy hormone tuyến cận giáp và canxi đều cao, bạn có thể bị cường tuyến cận giáp nguyên phát.

Các xét nghiệm bổ sung có thể bao gồm:

• Chụp X-quang để kiểm tra xương gãy
• Đo mật độ xương để phát hiện loãng xương
• Siêu âm thận để tìm sỏi thận
• Xét nghiệm canxi trong nước tiểu 24 giờ
• Xét nghiệm chức năng thận và đo phosphate, vitamin D

Điều trị cường tuyến cận giáp

• Nếu bị cường cận giáp thứ phát, bác sĩ có thể khuyên bổ sung vitamin D và canxi.
• Nếu bị cường cận giáp nguyên phát và có triệu chứng, có thể cần phẫu thuật loại bỏ tuyến cận giáp hoạt động quá mức.
• Phẫu thuật thường được khuyến nghị nếu có mức canxi rất cao, gãy xương hoặc sỏi thận.

Lợi ích của phẫu thuật:

• Cải thiện mật độ xương
• Giảm nguy cơ gãy xương
• Giảm nguy cơ hình thành sỏi thận

Phẫu thuật có thể chữa khỏi cường tuyến cận giáp nguyên phát trong khoảng 95% trường hợp.

Nếu không thể phẫu thuật, bác sĩ có thể khuyến nghị theo dõi định kỳ:

• Khám sức khỏe định kỳ
• Xét nghiệm máu
• Đo mật độ xương

Nếu không phẫu thuật, bạn nên:

• Theo dõi lượng vitamin D và canxi trong chế độ ăn
• Uống nhiều nước để giảm nguy cơ sỏi thận
• Tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ

Tài liệu tham khảo

www.uptodate.com

www.medscape.com

www.webMD.com